ชื่อไดโนเสาร์ไทยเล่าเรื่องอะไร — กินรี ท้าวสุรนารี และเจ้าฟ้า

ชื่อวิทยาศาสตร์ของไดโนเสาร์ไทยไม่ได้เป็นแค่ภาษาละตินยาวๆ — มันคือบันทึกที่ซ่อนเทพนิยาย วีรสตรี พระราชวงศ์ และชื่อนักวิทยาศาสตร์ไทยเอาไว้ครบ

กติกาการตั้งชื่อ

ชื่อวิทยาศาสตร์มีสองส่วนเสมอ ส่วนแรกคือสกุล มักบอกว่าพบที่ไหนหรือหน้าตาเป็นอย่างไร ส่วนหลังคือชนิด มักตั้งเป็นเกียรติแก่ใครสักคนหรือบอกสถานที่ให้ชัดขึ้น

เมื่ออ่านชื่อไดโนเสาร์ไทยทั้ง 13 ตัวเรียงกัน จะเห็นว่ามันเล่าเรื่องเมืองไทยได้ทั้งประเทศ

กลุ่มที่ 1 — ตั้งตามสัตว์ในตำนาน

กินรีมิมัส ขอนแก่นเอนซิส มาจาก "กินรี" สัตว์ครึ่งคนครึ่งนกในวรรณคดีไทย บวกกับ mimus ที่แปลว่าเลียนแบบ รวมแล้วหมายถึง "ตัวที่คล้ายกินรี" เพราะมันเป็นไดโนเสาร์ขายาวคล้ายนกกระจอกเทศ วิ่งเร็ว

วายุแรปเตอร์ หนองบัวลำภูเอนซิส ตั้งตาม "วายุ" เทพแห่งลม สื่อถึงความปราดเปรียวของนักล่าตัวนี้

กลุ่มที่ 2 — ตั้งตามบุคคลในประวัติศาสตร์

ราชสีมาซอรัส สุรนารีเอ — ส่วนหลังมาจาก ท้าวสุรนารี วีรสตรีแห่งเมืองนครราชสีมา ไดโนเสาร์ตัวนี้พบในจังหวัดเดียวกับอนุสาวรีย์ของท่านพอดี

กลุ่มที่ 3 — ถวายพระเกียรติ

มีสองสายพันธุ์ที่ตั้งชื่อถวายพระเกียรติ สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ผู้ทรงสนพระทัยงานด้านซากดึกดำบรรพ์ คือ Phuwiangosaurus sirindhornae และ Sirindhorna khoratensis

กลุ่มที่ 4 — ตั้งตามคนที่ลงมือขุดจริง

สยามโมซอรัส สุธีธรนิ ตั้งเป็นเกียรติแก่ วราวุธ สุธีธร นักธรณีวิทยาและนักบรรพชีวินวิทยา ผู้เป็นกำลังสำคัญในการสำรวจไดโนเสาร์ของไทย

ยังมี attavipachi, sattayaraki, nimngami, yaemniyomi และ suwati ที่ล้วนตั้งตามบุคคลซึ่งมีส่วนในการค้นพบหรือสนับสนุนงานวิจัย

กลุ่มที่ 5 — ตั้งตามแผ่นดิน

ชื่อที่บอกรูปร่างตรงๆ

ซิตตะโกซอรัส มาจาก psittacos ภาษากรีกแปลว่านกแก้ว เพราะปากของมันเป็นจะงอยแหลมคล้ายปากนกแก้วจริงๆ ส่วน มินิโมเคอร์เซอร์ แปลได้ว่า "นักวิ่งตัวจิ๋ว" ตรงกับขนาดตัวราว 1 เมตร

คำถามที่พบบ่อย

ใครเป็นคนตั้งชื่อ

คณะนักวิจัยที่บรรยายลักษณะสายพันธุ์นั้นเป็นครั้งแรกเป็นผู้ตั้ง แล้วต้องตีพิมพ์ในวารสารวิชาการจึงจะถือว่าชื่อมีผลสมบูรณ์

เปลี่ยนชื่อทีหลังได้ไหม

ได้ถ้ามีหลักฐานใหม่ว่าจัดกลุ่มผิด แต่ชื่อชนิดที่ตั้งเป็นเกียรติมักคงไว้

ข้อมูลสายพันธุ์อ้างอิง กรมทรัพยากรธรณี กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม

ตอนต่อไป — ตอนที่ 4: อิสานโนซอรัส 210 ล้านปี