คลังความรู้ · อ่านจบในหน้านี้
ศาสตร์พระราชา
โครงการและความสำคัญ เรียงให้เห็นภาพรวมก่อน แล้วค่อยไล่ทีละเรื่อง กดหัวข้อด้านล่างเพื่อไปเรื่องนั้น
📘 ภาพรวม
โครงการมีหลักพัน เพราะแต่ละที่พังคนละแบบ
โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริมี 4,877 โครงการ ตามข้อมูลถึงเดือนกรกฎาคม 2563 ตัวเลขนี้รวมงานของ 6 พระองค์ ไม่ใช่ของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร พระองค์เดียว
หมวดที่มากที่สุดคือแหล่งน้ำ เพราะถ้าไม่มีน้ำ งานดิน ป่า และอาชีพทำต่อไม่ได้ หน้านี้รวบโครงการที่อธิบายวิธีคิดได้ชัด และบอกว่าแต่ละอย่างสำคัญตรงไหน
💧 น้ำ
สี่โครงการ แก้ปัญหาน้ำคนละแบบ
สำคัญเพราะน้ำคือเงื่อนไขของงานที่เหลือ ทั้งสี่อย่างไม่ได้ทำหน้าที่เดียวกัน
- ฝนหลวง — เมื่อฝนไม่ตกตามฤดู จึงก่อกวนเมฆ เลี้ยงให้โต แล้วให้ตก
- กังหันน้ำชัยพัฒนา — น้ำเสียเพราะออกซิเจนต่ำ ซองวิดน้ำหมุนเติมอากาศ และซ่อมด้วยวัสดุในประเทศได้
- แก้มลิง — พักน้ำไว้ในที่ต่ำช่วงน้ำทะเลหนุน แล้วระบายตอนน้ำลง
- คลองลัดโพธิ์ — แม่น้ำคดทำให้ระบายช้า จึงขุดลัดให้ลงทะเลเร็วขึ้น
🌱 ดิน
ทำให้ดินแย่ที่สุดก่อน แล้วค่อยแก้
สำคัญเพราะใส่ปุ๋ยอย่างเดียวไม่ตรงโจทย์ ถ้ายังไม่รู้ว่าดินพังแบบไหน
- แกล้งดิน — ทำให้ดินเปรี้ยวจัดที่สุดก่อน เพื่อรู้ว่าต้องใช้ปูนเท่าไร แล้วจึงปลูกได้ เกิดที่พรุนราธิวาส
- หญ้าแฝก — รากลึกเป็นกำแพงใต้ดิน ดักตะกอน ไม่แย่งอาหารพืชข้างเคียง
- ห่มดิน — คลุมหน้าดินด้วยอินทรียวัตถุ เพื่อเก็บความชื้นและเลี้ยงจุลินทรีย์
🌳 ป่าและเกษตร
ป่าอยู่ได้ เมื่อคนเห็นว่าป่าเลี้ยงเขา
สำคัญเพราะปลูกป่าแล้วชาวบ้านไม่ได้อะไร ป่าก็ถูกตัดซ้ำ
- โครงการหลวงเริ่มปี 2512 หาพืชเมืองหนาวที่ขายได้ดีกว่าฝิ่น แทนไร่เลื่อนลอยบนที่สูง
- ป่า 3 อย่าง คือไม้ใช้สอย ไม้กินได้ ไม้เศรษฐกิจ อย่างที่ 4 คือดินและน้ำ
- ทฤษฎีใหม่แบ่งที่ 30:30:30:10 สระน้ำมาก่อนนา แล้วจึงพืชอื่นและที่อยู่
📍 ภูมิสังคม
ศูนย์ศึกษา 6 แห่ง ใช้สูตรเดียวกันไม่ได้
สำคัญเพราะดิน น้ำ และอาชีพของแต่ละจังหวัดไม่เหมือนกัน ศูนย์จึงทดลองของจริงในพื้นที่นั้น แล้วให้ชาวบ้านมาดูได้ ไม่ได้เขียนคู่มือเดียวแล้วแจกทั้งประเทศ
แผนที่ประเทศไทย · เลขตรงกับการ์ด · ตำแหน่งโดยประมาณ
-
1
🏜️ เขาหินซ้อน
ฉะเชิงเทรา · ดินทราย
-
2
☀️ ห้วยทราย
เพชรบุรี · ที่แล้ง ป่าเสื่อม
-
3
🌊 อ่าวคุ้งกระเบน
จันทบุรี · ชายฝั่ง
-
4
🧂 ภูพาน
สกลนคร · ดินเค็ม
-
5
⛰️ ห้วยฮ่องไคร้
เชียงใหม่ · ต้นน้ำ
-
6
🍋 พิกุลทอง
นราธิวาส · ดินเปรี้ยว
⚖️ เศรษฐกิจพอเพียง
โตได้ แต่ต้องล้มแล้วไม่ตาย
สำคัญเพราะคนท่องได้ แต่เอาไปใช้ไม่เป็น และมักเข้าใจว่าแปลว่าห้ามโตหรือให้ปลูกผักกินเอง
- พอประมาณ — เท่านี้พอดีกับกำลังหรือไม่
- มีเหตุผล — ทำเพราะอะไร ไม่ใช่เพราะคนอื่นทำ
- มีภูมิคุ้มกัน — ถ้าพลาดแล้วยังอยู่ได้ไหม
- ตั้งบนความรู้และคุณธรรม
📜 พระอัจฉริยภาพ
มีเลขสิทธิบัตรให้ตรวจได้
สำคัญเพราะเป็นผลงานที่ตรวจกับเลขทะเบียนได้ ไม่ใช่คำชมลอย ๆ
- กังหันน้ำชัยพัฒนา สิทธิบัตรไทยเลขที่ 3127 เมื่อ 2 กุมภาพันธ์ 2536 เป็นฉบับแรกของโลกที่ออกถวายพระมหากษัตริย์
- ฝนหลวง สิทธิบัตรยุโรป EP 1491088 เมื่อ 12 ตุลาคม 2548
- ทรัพย์สินทางปัญญาในพระปรมาภิไธยที่ได้รับการคุ้มครองรวม 11 ฉบับ
🏛️ องค์กร
มูลนิธิชัยพัฒนา ทำให้ทันเมื่อราชการยังไม่ทัน
สำคัญเมื่องานเร่งกว่าขั้นตอนเบิกงบ ในหลวงรัชกาลที่ 9 ทรงดำรงตำแหน่งนายกกิตติมศักดิ์ จึงไม่มีคำว่าในพระบรมราชูปถัมภ์ต่อท้ายชื่อ จดทะเบียน 14 มิถุนายน 2531 และไม่ดำเนินการเกี่ยวกับการเมือง
🌾 ให้ยืม
ธนาคารข้าวและโค-กระบือ ไม่ใช่การแจก
สำคัญเพราะของที่ให้แล้วจบ ช่วยได้แค่วันนั้น ข้าวที่ยืมต้องคืนเข้าฉางของหมู่บ้าน พร้อมดอกเบี้ยเล็กน้อยที่เป็นของส่วนรวม ทุนเริ่มที่อำเภอจอมทองปี 2519 โคและกระบือใช้หลักเดียวกัน ลูกเพศเมียตัวแรกอายุครบ 18 เดือน ส่งต่อให้เกษตรกรรายใหม่
🧵 อาชีพ
ศิลปาชีพ เป็นอาชีพเสริม ไม่แทนการทำนา
สำคัญเพราะเพิ่มรายได้จากหัตถกรรม โดยไม่ขอให้เลิกทำนา และเก็บฝีมือของแต่ละถิ่นไว้ มูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพก่อตั้ง 21 กรกฎาคม 2519 เริ่มจากผ้าไหมมัดหมี่ในภาคอีสาน
🏫 การศึกษา
โรงเรียนชายแดน ไปตั้งก่อน แล้วค่อยส่งต่อ
สำคัญสำหรับคนที่อยู่ไกลถนน จนโรงเรียนของกระทรวงยังไปไม่ถึง แห่งแรกตั้งเมื่อ 7 มกราคม 2499 ที่บ้านดอนมหาวัน อำเภอเชียงของ จังหวัดเชียงราย เมื่อมีอาคารถาวรและชุมชนอยู่ดีขึ้น จะโอนให้กระทรวงศึกษาธิการ
🧭 วิธีอ่านทั้งหน้า
หลักการทรงงานมีมากกว่าหกข้อ
สำนักงาน กปร. ประมวลไว้เป็นชุดยาว หกข้อด้านล่างพอใช้เปิดอ่านโครงการในหน้านี้ ข้อที่หน้าราชการไม่ได้เขียนคำอธิบายไว้ จะไม่ถูกเติมความหมายในที่นี้
- เข้าใจ เข้าถึง พัฒนาดูข้อมูลจริง ลงพื้นที่ แล้วจึงลงมือ
- ระเบิดจากข้างในให้คนในชุมชนพร้อมก่อน
- ทำตามลำดับขั้นเริ่มจากสิ่งที่จำเป็นที่สุด
- ภูมิสังคมที่ละแห่งใช้สูตรของที่นั่น
- ประหยัด เรียบง่ายใช้ของที่ทำต่อเองได้
- ขาดทุนคือกำไรวัดที่ความอยู่ดีของคน
ตัวเลขในหน้านี้ระบุปีไว้แล้ว 4,877 โครงการเป็นข้อมูลถึงกรกฎาคม 2563 และรวม 6 พระองค์ บทความแยกตอนจะเปิดตามคิว หน้านี้คือฉบับอ่านรวม