ประเพณีลอยกระทง — ประวัติ ความหมาย และวิธีลอยอย่างถูกต้อง

คืนเพ็ญเดือน 12 แสงเทียนลอยบนผิวน้ำ กระทงดอกไม้เคลื่อนไหวตามกระแสวนน้ำ — ลอยกระทง คือเทศกาลที่สวยงามและเต็มไปด้วยความหมาย

ซีรีส์ประเพณีไทย: วิ่งควายชลบุรี · แข่งเรือยาว · ประเพณีสงกรานต์ · ลอยกระทง · ยี่เป็งเชียงใหม่ · ผีตาโขน · บุญบั้งไฟ · แห่เทียนพรรษา · ตักบาตร · ชักเย่อ · วิ่งกระสอบ · ลอยกระทงสาย · บั้งไฟพญานาค · กินเจภูเก็ต · ทอดกฐิน

ประวัติลอยกระทง — จากสมเด็จพระนางเจ้าสุริยศรี

ตำนานนิยมเล่าว่า สมเด็จพระนางเจ้าสุริยศรี (หรือนางนพคะเยา) ในรัชสมัยพระเจ้ารามคำแหง เป็นผู้เริ่มลอยกระทงเพื่อขอขมาแม่น้ำและส่งความชั่วลงน้ำ แต่หลักฐานทางประวัติศาสตร์ชี้ว่ามีรากในพิธีกรรมลอยเครื่องบูชามาก่อน

วันนี้ลอยกระทงเป็นที่รู้จักทั่วไทย และในลาว พม่า กัมพูชา ด้วยรูปแบบคล้ายกัน

ความหมายของการลอยกระทง

การลอยกระทงมีความหมายหลายชั้น:

• ขอขมา — ต่อแม่น้ำที่ใช้ประโยชน์ตลอดปี
• ส่งความชั่ว — ปล่อยวางเรื่องไม่ดีลงน้ำ
• ขอพร — อวยพรอนาคต

กระทงทำจากกระทงดอกไม้ กล้วย หรือวัสดุธรรมชาติ ใส่ธูป เทียน ดอกไม้ และอาจมีเล็บ ผม เพื่อสื่อการตัดขาดจากความชั่ว

วิธีปฏิบัติและมารยาท

ลอยกระทงคืนเพ็ญเดือน 12 (ประมาณ พ.ย.) หลังพลบค่ำ ควรใช้กระทงจากวัสดุธรรมชาติ หลีกเลี่ยงโฟม ที่ไม่ย่อยสลาย จุดธูปเทียนแล้วลอยตามกระแสวนน้ำอย่างปลอดภัย

บางพื้นที่มีประเพณีใส่เหรียญในกระทง — ควรระวังไม่ทิ้งขยะลงน้ำ

ลอยกระทงในแต่ละภาค

กรุงเทพฯ: ลอยที่คลองและแม่น้ำเจ้าพระยา (เช่น สวนสาธารณะ)

สุโขทัย: งานลอยกระทงและประทีปเมืองเก่า มีชื่อเสียง

เชียงใหม่: ลอยกระทงคู่ยี่เป็งและลอยกระทงสาย

ลอยกระทงวันนี้ — ท่องเที่ยวและสิ่งแวดล้อม

เทศกาลดึงดูดนักท่องเที่ยว หลายจังหวัดจัดงานใหญ่ แต่มีการรณรงค์กระทงธรรมชาติและลดมลพิษน้ำ อ่านสงกรานต์สำหรับเทศกาลน้ำอีกแบบ

ไปลอยกระทงอย่างไร

• เช็กวันเพ็ญเดือน 12 จากปฏิทิน
• ซื้อหรือทำกระทงจากวัสดุธรรมชาติ
• ไปจุดลอยที่ปลอดภัย ไม่ลอยในแห่งที่ห้าม
• เก็บขยะหลังงาน

คำถามที่พบบ่อย

ลอยกระทงวันไหน?

คืนเพ็ญเดือน 12 ประมาณ พ.ย. เปลี่ยนตามจันทรคติ

ต่างจากยี่เป็งไหม?

ลอยกระทงลงน้ำ ยี่เป็งปล่อยโคมลอยฟ้า อ่านยี่เป็ง

ใช้กระทงโฟมได้ไหม?

ไม่ควร — ใช้วัสดุธรรมชาติที่ย่อยสลาย

ลอยกระทงสายคืออะไร?

รูปแบบพิเศษที่เชียงใหม่ อ่านลอยกระทงสาย

สรุป: ลอยกระทงคือเทศกาลแห่งการขอขมาและความงาม อ่านต่อยี่เป็ง · ลอยกระทงสาย · ท่องเที่ยว

แหล่งอ้างอิง

• กรมส่งเสริมวัฒนธรรม — ลอยกระทง
• UNESCO — Intangible Cultural Heritage
• หนังสือประวัติศาสตร์ลอยกระทง