หลายครอบครัวไม่ได้ทะเลาะกันเพราะมรดกมีมาก แต่เพราะไม่มีใครรู้ว่าคนที่จากไปต้องการอะไร พินัยกรรมหนึ่งฉบับที่ทำถูกแบบช่วยป้องกันเรื่องนี้ได้ และบางแบบทำเองที่บ้านได้โดยไม่ต้องมีพยาน
ถ้าไม่มีพินัยกรรม มรดกไปอยู่กับใคร
ถ้าผู้ตายไม่ได้ทำพินัยกรรม มรดกจะตกแก่ ทายาทโดยธรรม ตามลำดับที่กฎหมายกำหนด ได้แก่ ผู้สืบสันดาน (ลูก หลาน) บิดามารดา พี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกัน พี่น้องร่วมบิดาหรือร่วมมารดา ปู่ย่าตายาย และลุงป้าน้าอา โดยคู่สมรสที่จดทะเบียนสมรสเป็นทายาทโดยธรรมด้วย
ปัญหาคือกฎหมายแบ่งตามลำดับที่ตายตัว ซึ่งอาจไม่ตรงกับความต้องการจริง เช่น อยากยกบ้านให้ลูกคนที่ดูแลพ่อแม่ อยากให้คู่ชีวิตที่ไม่ได้จดทะเบียน หรืออยากบริจาคบางส่วนให้วัดหรือมูลนิธิ กรณีเหล่านี้ต้องมีพินัยกรรม
พินัยกรรม 5 แบบตามกฎหมายไทย
| แบบ | วิธีทำโดยสรุป | พยาน | เหมาะกับ |
|---|---|---|---|
| แบบธรรมดา มาตรา 1656 | ทำเป็นหนังสือ เขียนหรือพิมพ์ก็ได้ ลงวัน เดือน ปี ผู้ทำลงลายมือชื่อต่อหน้าพยาน และพยานลงชื่อรับรองในขณะนั้น | อย่างน้อย 2 คน อยู่พร้อมกัน | คนที่มีพยานที่ไว้ใจได้ |
| เขียนเองทั้งฉบับ มาตรา 1657 | เขียนด้วยลายมือตัวเองทั้งหมด ลงวัน เดือน ปี และลงลายมือชื่อ | ไม่ต้องมี | ต้องการทำเองเป็นส่วนตัว |
| เอกสารฝ่ายเมือง มาตรา 1658 | แจ้งความประสงค์ต่อเจ้าหน้าที่ที่สำนักงานเขตหรือที่ว่าการอำเภอ เจ้าหน้าที่จดข้อความและอ่านให้ฟัง แล้วลงลายมือชื่อตามขั้นตอน | อย่างน้อย 2 คน อยู่พร้อมกัน | ต้องการความน่าเชื่อถือสูง มีหน่วยงานรัฐเก็บรักษา |
| เอกสารลับ มาตรา 1660 | ลงลายมือชื่อในพินัยกรรม ปิดผนึกและลงชื่อคาบรอยผนึก แล้วนำไปแสดงต่อเจ้าหน้าที่ที่เขตหรืออำเภอ เจ้าหน้าที่ไม่เห็นเนื้อความ | อย่างน้อย 2 คน | ต้องการปิดเนื้อความเป็นความลับ |
| ด้วยวาจา มาตรา 1663 | ใช้ได้เฉพาะพฤติการณ์พิเศษ เช่น ตกอยู่ในอันตรายใกล้ความตาย โรคระบาด หรือสงคราม แสดงเจตนาต่อหน้าพยาน แล้วพยานต้องไปแจ้งต่อเจ้าหน้าที่ที่อำเภอโดยไม่ชักช้า | อย่างน้อย 2 คน อยู่พร้อมกัน | กรณีฉุกเฉินเท่านั้น และสิ้นผลเมื่อผ่านไป 1 เดือนหลังจากกลับมาทำพินัยกรรมแบบอื่นได้ |
ข้อผิดพลาดที่ทำให้พินัยกรรมใช้ไม่ได้
กฎหมายกำหนดว่าพินัยกรรมที่ทำผิดแบบเป็นโมฆะ ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยได้แก่
- ไม่ลงวัน เดือน ปี ที่ทำพินัยกรรม
- พิมพ์ด้วยคอมพิวเตอร์ แต่อ้างว่าเป็นแบบเขียนเอง แบบเขียนเองต้องเป็นลายมือทั้งฉบับ ถ้าพิมพ์ต้องทำตามแบบธรรมดาที่มีพยาน
- พยานไม่ได้อยู่พร้อมกันขณะลงชื่อ เช่น ให้พยานคนที่สองมาลงชื่อทีหลัง
- พยานใช้ลายพิมพ์นิ้วมือแทนลายมือชื่อ พยานในพินัยกรรมแบบธรรมดา เอกสารฝ่ายเมือง และเอกสารลับ ต้องลงลายมือชื่อ
- ให้ผู้รับมรดกเป็นพยานหรือผู้เขียน กฎหมายห้ามผู้เขียนหรือพยาน รวมถึงคู่สมรสของบุคคลเหล่านั้น เป็นผู้รับทรัพย์ตามพินัยกรรมนั้น
- ใช้พยานที่ไม่มีคุณสมบัติ เช่น ผู้ที่ยังไม่บรรลุนิติภาวะ หรือผู้ที่หูหนวก เป็นใบ้ หรือตาบอดทั้งสองข้าง
- ผู้ทำอายุยังไม่ครบ 15 ปี
- แก้ไข ขูดลบ ต่อเติมโดยไม่ลงลายมือชื่อกำกับให้ถูกต้องตามแบบ
ขั้นตอนทำพินัยกรรมให้ใช้ได้จริง
- ทำรายการทรัพย์สิน — ที่ดิน บ้าน รถ บัญชีเงินฝาก หุ้น กองทุน ของมีค่า และบัญชีดิจิทัลที่สำคัญ
- ระบุผู้รับให้ชัด — ชื่อ นามสกุล และเลขประจำตัวประชาชน ระบุทรัพย์ให้ชี้ตัวได้ เช่น เลขที่โฉนด
- เลือกแบบที่เหมาะ — ทรัพย์สินซับซ้อนหรือกังวลเรื่องข้อพิพาท ควรทำแบบเอกสารฝ่ายเมืองหรือปรึกษาทนาย
- พิจารณาตั้งผู้จัดการมรดก — คนที่ไว้ใจได้และรับทราบหน้าที่
- เก็บรักษาและบอกคนที่ไว้ใจ — พินัยกรรมที่ไม่มีใครหาเจอก็เหมือนไม่มี
- ทบทวนเมื่อชีวิตเปลี่ยน — แต่งงาน หย่า มีลูก หรือทรัพย์สินเปลี่ยนมาก ถ้าทำฉบับใหม่ที่ขัดกับฉบับเดิม ส่วนที่ขัดกันถือตามฉบับหลัง
คำถามที่พบบ่อย
เขียนพินัยกรรมเองลงกระดาษธรรมดาได้ไหม?
ได้ กฎหมายไม่ได้กำหนดแบบฟอร์มหรือชนิดกระดาษ สิ่งสำคัญคือทำให้ครบตามแบบที่เลือก สำหรับแบบเขียนเองต้องเป็นลายมือทั้งฉบับ ลงวันที่ และลงชื่อ
พินัยกรรมต้องไปจดทะเบียนไหม?
แบบธรรมดาและแบบเขียนเองไม่ต้องจดทะเบียน ส่วนแบบเอกสารฝ่ายเมืองและเอกสารลับทำผ่านเจ้าหน้าที่ที่สำนักงานเขตหรือที่ว่าการอำเภอ ซึ่งมีการเก็บรักษาเอกสาร
ถ่ายวิดีโอพูดแทนการเขียนได้ไหม?
กฎหมายไทยไม่ได้กำหนดวิดีโอเป็นแบบพินัยกรรม วิดีโออาจช่วยเป็นหลักฐานประกอบเจตนาได้ แต่ไม่ควรใช้แทนพินัยกรรมที่ทำตามแบบ
อ่านต่อ
- ระลึกถึงความตาย — ทำไมไม่หดหู่ แต่ทำให้ใช้ชีวิตคุ้มขึ้น
- เช็กเครดิตบูโรด้วยตัวเอง
- ภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง
แหล่งอ้างอิง
- ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 6 มรดก — มาตรา 1629, 1653, 1656, 1657, 1658, 1660, 1663, 1664, 1670, 1703
- สำนักบริหารการทะเบียน กรมการปกครอง — การทำพินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ายเมืองและเอกสารลับ
- สำนักงานเลขาธิการวุฒิสภา — ทางเลือกการจัดการทรัพย์มรดก: พินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ายเมือง
