ข่าวพยากรณ์บอก 25 องศา คนกรุงเทพฯ หยิบเสื้อแจ็กเก็ต ส่วนนักท่องเที่ยวจากยุโรปเดินอยู่ข้าง ๆ ในเสื้อยืดแขนสั้น ทั้งคู่ไม่ได้โกหก และทั้งคู่รู้สึกจริง
ผิวหนังไม่ได้วัดอุณหภูมิ แต่วัดการเสียความร้อน
เรามักคิดว่าร่างกายมีเทอร์โมมิเตอร์อยู่ที่ผิว จริง ๆ แล้วตัวรับที่ผิวหนังไวต่ออัตราการสูญเสียความร้อนมากกว่าตัวเลขอุณหภูมิ
ถ้าร่างกายเสียความร้อนออกไปเร็ว สมองจะตีความว่า “หนาว” ทันที ไม่ว่าตัวเลขบนเทอร์โมมิเตอร์จะเป็นเท่าไรก็ตาม นี่คือเหตุผลที่จับเหล็กกับจับไม้ที่อุณหภูมิห้องเท่ากัน เหล็กรู้สึกเย็นกว่ามาก เพราะมันดึงความร้อนจากมือได้เร็วกว่า
ร่างกายคนอยู่เมืองร้อนตั้งค่าไว้คนละแบบ
การอยู่ในอากาศร้อนต่อเนื่องหลายสัปดาห์ทำให้ร่างกายปรับตัวหลายอย่าง เป็นกระบวนการที่วัดได้และย้อนกลับได้
- หลอดเลือดที่ผิวหนังเปิดกว้างกว่า เพื่อพาความร้อนออกมาระบายที่ผิว ผลข้างเคียงคือเมื่ออากาศเย็นลง ความร้อนก็ไหลออกเร็วกว่าด้วย
- ต่อมเหงื่อทำงานไวและมากขึ้น เริ่มขับเหงื่อที่อุณหภูมิต่ำกว่าเดิม เหงื่อที่ระเหยก็พาความร้อนไปอีกทาง
- ไขมันใต้ผิวหนังและพฤติกรรมการแต่งตัว ต่างกัน ซึ่งก็ส่งผลต่อการเก็บความร้อน
ในทางกลับกัน คนที่อยู่เมืองหนาวมาตลอดจะปรับไปอีกทาง และเมื่อมาเจออากาศร้อนชื้นแบบบ้านเรา ก็จะทนร้อนได้แย่กว่าคนท้องถิ่นเช่นกัน การปรับตัวนี้ใช้เวลาราวหนึ่งถึงสองสัปดาห์จึงจะเห็นผลชัด
ความชื้นเปลี่ยนความรู้สึกได้มากกว่าที่คิด
อากาศชื้นนำความร้อนออกจากผิวได้ดีกว่าอากาศแห้ง เสื้อผ้าที่ชื้นยิ่งเร่งให้เสียความร้อนเร็วขึ้นอีก 25 องศาในเช้าที่หมอกลงและชื้นจึงหนาวกว่า 25 องศาในบ่ายที่แห้ง ทั้งที่ตัวเลขเท่ากัน
ลมก็ทำงานทางเดียวกัน มันพัดชั้นอากาศอุ่นบาง ๆ ที่ห่อตัวเราอยู่ให้หลุดออกไป ร่างกายต้องอุ่นอากาศชุดใหม่ซ้ำแล้วซ้ำอีก
ช่วงเปลี่ยนฤดูคือช่วงที่รู้สึกหนาวที่สุด
ปลายตุลาคมถึงพฤศจิกายน อุณหภูมิในไทยลดลงเร็วในช่วงสั้น ๆ ขณะที่ร่างกายยังตั้งค่าไว้แบบหน้าร้อน ความรู้สึกหนาวจึงรุนแรงกว่าตัวเลขจริง และมักจะรู้สึกน้อยลงเมื่อผ่านไปสองสามสัปดาห์ทั้งที่อากาศอาจเย็นลงกว่าเดิมด้วยซ้ำ
สิ่งที่ควรระวังคือกลุ่มเสี่ยงอย่างผู้สูงอายุ เด็กเล็ก และคนที่มีโรคประจำตัว เพราะความสามารถในการรักษาอุณหภูมิร่างกายลดลงตามวัยและตามภาวะสุขภาพ อากาศที่คนทั่วไปรู้สึกว่าแค่เย็นสบาย อาจเป็นความเสี่ยงจริงสำหรับคนกลุ่มนี้
อ่านต่อ
เรื่องใกล้ตัวที่อธิบายได้ด้วยหลักการตรงไปตรงมา อ่านเพิ่มได้ที่ หน้ารวมบทความ
