ในวันที่โลกล่าอาณานิคมกลืนกินเพื่อนบ้านทีละประเทศ พระมหากษัตริย์พระองค์หนึ่งทรงเลือกที่จะ "ปฏิรูป" แทนที่จะต่อต้านด้วยกำลัง — และนั่นคือเหตุผลหนึ่งที่สยามรอดพ้นจากการเป็นเมืองขึ้น
การเลิกทาส — การปฏิรูปที่ยิ่งใหญ่ที่สุด
ร.5 ทรงเลิกทาสอย่างค่อยเป็นค่อยไปโดยไม่เสียเลือดเนื้อ ต่างจากหลายประเทศที่เลิกทาสด้วยสงคราม พระองค์ทรงออกกฎหมายลดค่าตัวทาสลงทีละน้อยตั้งแต่ พ.ศ. 2417 จนทาสค่อย ๆ เป็นไท ใช้เวลากว่า 30 ปี เพื่อไม่ให้กระทบเศรษฐกิจและสังคมรุนแรง
ปฏิรูปด้านอื่นที่เปลี่ยนสยาม
- ระบบราชการ — ตั้งกระทรวง ทบวง กรม แบบสมัยใหม่ แทนระบบจตุสดมภ์เดิม
- การคมนาคม — สร้างทางรถไฟ ไปรษณีย์ โทรเลข เชื่อมหัวเมือง
- การศึกษา — ตั้งโรงเรียนหลวง ส่งนักเรียนไปเรียนต่างประเทศ
- การทูต — เสด็จประพาสยุโรป เจริญสัมพันธไมตรีเพื่อถ่วงดุลมหาอำนาจ
ยุทธศาสตร์รักษาเอกราช
สยามถูกบีบจากอังกฤษ (พม่า มลายู) และฝรั่งเศส (ลาว เขมร เวียดนาม) ร.5 ทรงใช้การทูตและการยอมเสียดินแดนบางส่วนเพื่อรักษาส่วนใหญ่ไว้ พร้อมปฏิรูปให้ประเทศ "ทันสมัย" จนมหาอำนาจไม่มีข้ออ้างว่าสยามล้าหลังจนต้องเข้ามา "จัดระเบียบ"
วันปิยมหาราช 23 ตุลาคม
เป็นวันคล้ายวันสวรรคตของ ร.5 ประชาชนพร้อมใจกันวางพวงมาลาถวายบังคมพระบรมราชานุสาวรีย์ เพื่อรำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณ "พระปิยมหาราช" — พระมหากษัตริย์ผู้เป็นที่รักยิ่ง
คำถามที่พบบ่อย
ร.5 เลิกทาสปีไหน?
เริ่มกระบวนการตั้งแต่ พ.ศ. 2417 และทยอยจนทาสหมดไปในช่วงต้นศตวรรษที่ 20 ใช้วิธีค่อยเป็นค่อยไปอย่างสันติ
วันปิยมหาราชตรงกับวันไหน?
23 ตุลาคมของทุกปี เป็นวันหยุดราชการ
อ่านต่อ: กรุงศรีอยุธยา 417 ปี · ประวัติศาสตร์
แหล่งอ้างอิง
- พระราชกรณียกิจรัชกาลที่ 5 — การเลิกทาสและการปฏิรูปประเทศ
- วันปิยมหาราช 23 ตุลาคม
