ขันธปริตร — บทสวดแผ่เมตตาป้องกันสัตว์มีพิษ พร้อมความหมาย และสิ่งที่ต้องทำเมื่อถูกงูกัด

ในสมัยพุทธกาล พระภิกษุรูปหนึ่งถูกงูกัดจนมรณภาพ พระพุทธเจ้าไม่ได้สอนวิธีฆ่างู แต่ตรัสว่าถ้าภิกษุรูปนั้นแผ่เมตตาไปยังตระกูลงูทั้งหลาย ก็คงไม่ถูกทำร้าย แล้วทรงสอนบทสวดที่รู้จักกันในชื่อขันธปริตร

ที่มาของขันธปริตร

ตามที่พระสูตรเล่า ภิกษุรูปหนึ่งถูกงูกัดจนมรณภาพ เมื่อภิกษุทั้งหลายกราบทูลพระพุทธเจ้า พระองค์ตรัสว่า ภิกษุรูปนั้นไม่ได้แผ่เมตตาจิตไปยังตระกูลพญางูทั้งสี่ ถ้าได้แผ่เมตตาไป ก็จะไม่ถูกงูกัดจนถึงแก่ความตาย จากนั้นจึงทรงสอนคาถานี้เพื่อคุ้มครองตน

คำว่า ขันธ ในที่นี้หมายถึงตระกูลหรือกลุ่มของงู และ ปริตร แปลว่าเครื่องป้องกัน ขันธปริตรจึงอยู่ในหมวดพระปริตร และเป็นบทหนึ่งในบทสวดเจ็ดตำนาน

บทสวดขันธปริตร

ความหมายโดยสรุป

บทขัด

พระปริตรใดย่อมทำให้พิษร้ายของสัตว์มีพิษทั้งหลายหมดไป เหมือนทิพยมนต์และยาวิเศษ และป้องกันอันตรายอื่นแก่สัตว์ทั้งปวงในทุกที่ทุกเวลา เราทั้งหลายจงสวดพระปริตรนั้นเถิด

ตัวบท

• เมตตาต่อพญางูสี่ตระกูล — ตระกูลวิรูปักขะ เอราปถะ ฉัพยาปุตตะ และกัณหาโคตมกะ
• เมตตาต่อสัตว์ทุกแบบ — ทั้งสัตว์ไม่มีเท้า สองเท้า สี่เท้า และหลายเท้า
• ขอไม่ให้สัตว์เหล่านั้นเบียดเบียนเรา
• ขอสัตว์ทั้งปวงจงพบแต่สิ่งดี อย่าได้พบสิ่งชั่วร้ายเลย
• พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ มีคุณไม่มีประมาณ ส่วนสัตว์เลื้อยคลาน งู แมงป่อง ตะขาบ แมงมุม ตุ๊กแก และหนู มีประมาณ
• ข้าพเจ้าได้ทำการรักษาและป้องกันแล้ว ขอสัตว์ทั้งหลายจงหลีกไป ข้าพเจ้าขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาค และพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทั้งเจ็ดพระองค์

หัวใจของบทนี้คือการมองสัตว์ที่อาจทำอันตรายด้วยเมตตา ไม่ใช่ความเกลียด เป็นท่าทีที่ต่างจากความรู้สึกแรกของคนส่วนใหญ่เมื่อเจองู

สวดขันธปริตรแล้ว ยังต้องระวังงูไหม

ต้องระวังเสมอ การสวดช่วยให้ใจสงบและไม่ตื่นตระหนก ซึ่งมีประโยชน์จริงเมื่อเจอสัตว์มีพิษ เพราะความตกใจมักทำให้คนเข้าไปใกล้หรือทำร้ายสัตว์จนถูกกัด แต่ความปลอดภัยจริงมาจากการป้องกันและการรักษาที่ถูกต้อง

อ่านวิธีป้องกันงูเข้าบ้านช่วงหน้าฝนได้ใน ทำไมหน้าฝนงูชอบเข้าบ้าน — ชนิดไหนอันตราย เจอแล้วต้องทำยังไง

คำถามที่พบบ่อย

สวดขันธปริตรตอนไหนดี?
นิยมสวดก่อนเดินทางเข้าป่า ไปสวน ทำไร่ทำนา หรือช่วงหน้าฝนที่สัตว์มีพิษเข้าบ้านบ่อย และสวดรวมในบทสวดเจ็ดตำนานได้ทุกวัน

ทำไมบทสวดนี้พูดถึงหนูและตุ๊กแกด้วย?
รายชื่อสัตว์ท้ายบทเป็นตัวอย่างของสัตว์ที่ “มีประมาณ” คือมีขอบเขตจำกัด เทียบกับคุณของพระรัตนตรัยที่ไม่มีประมาณ ไม่ได้หมายความว่าสัตว์ทุกชนิดในรายชื่อมีพิษ

คนเกิดวันพุธกลางวันควรสวดบทนี้ไหม?
บทบูชาพระประจำวันพุธกลางวันคือบทขัดของขันธปริตร คนที่เกิดวันพุธกลางวันจึงสวดบทขัดนี้ 17 จบตามธรรมเนียม และสวดตัวบทต่อได้

อ่านต่อ: รวมบทสวดมนต์ & สิ่งศักดิ์สิทธิ์ · บทสวดพระประจำวันเกิดทั้ง 7 วัน · กรณียเมตตสูตร

แหล่งอ้างอิง

• พระไตรปิฎก อังคุตตรนิกาย จตุกกนิบาต — อหิราชสูตร และพระวินัยปิฎก จุลวรรค
• วิกิซอร์ซภาษาไทย — คาถาขันธปริตร (ตรวจเทียบถ้อยคำ)
• หนังสือสวดมนต์เจ็ดตำนาน — ขันธะปะริตตะคาถา
• สถานเสาวภา สภากาชาดไทย — คำแนะนำการปฐมพยาบาลผู้ถูกงูกัด