โรคลมแดดและโรคจากความร้อน — สัญญาณเตือนที่คนไทยมองข้าม

“แค่อากาศร้อน” อาจไม่ใช่แค่อากาศร้อน — บางครั้งร่างกายกำลังส่งสัญญาณขอความช่วยเหลือ

เหนื่อยธรรมดา vs น่ากังวล

กลุ่มที่เสี่ยงเป็นพิเศษ

• เด็กเล็กและผู้สูงอายุ
• ผู้มีโรคหัวใจ ไต หรือเบาหวาน
• คนทำงานกลางแจ้ง / ออกกำลังในแดดจัด

โรคจากความร้อนมีหลายระดับ ไม่ใช่แค่ลมแดด

คำว่า "โรคลมแดด" ถูกใช้เหมารวมจนคนเข้าใจว่ามีแบบเดียว แต่จริง ๆ แล้วอาการจากความร้อนไล่ระดับกันขึ้นไป และรู้จักลำดับนี้ไว้จะช่วยให้จับสัญญาณได้ก่อนถึงขั้นอันตราย

จุดตัดที่สำคัญที่สุดคือระดับความรู้สึกตัว ถ้าเริ่มสับสน พูดจาสับสน หรือพฤติกรรมเปลี่ยนไป ให้ถือว่าเป็นภาวะฉุกเฉินทันที ไม่ต้องรอดูอาการอื่น

ปฐมพยาบาลโรคลมแดด — 5 ขั้นตอนระหว่างรอรถพยาบาล

1. โทร 1669 ก่อนเป็นอันดับแรก
2. ย้ายเข้าที่ร่มหรือห้องที่เย็นกว่า และให้นอนราบ ยกขาสูงเล็กน้อย
3. คลายหรือถอดเสื้อผ้าที่รัดออก
4. ลดอุณหภูมิร่างกายอย่างเร่งด่วน ด้วยการราดหรือเช็ดตัวด้วยน้ำ ใช้พัดลมเป่า และวางถุงน้ำแข็งหรือผ้าเย็นที่ซอกคอ รักแร้ และขาหนีบ
5. ห้ามให้ดื่มน้ำถ้าไม่รู้สึกตัวเต็มที่ เพราะเสี่ยงสำลักเข้าปอด

สิ่งที่ไม่ควรทำคือให้ดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์หรือคาเฟอีนสูง และไม่ควรรอดูอาการที่บ้าน เพราะโรคลมแดดทำให้อวัยวะเสียหายได้ในเวลาไม่นาน

ทำไมวันที่ชื้นถึงอันตรายกว่าตัวเลขอุณหภูมิ

ร่างกายระบายความร้อนหลักด้วยการระเหยของเหงื่อ เมื่อความชื้นในอากาศสูง เหงื่อระเหยได้ช้าลง ความร้อนจึงสะสมอยู่ในตัวแม้เหงื่อจะออกท่วมแล้วก็ตาม

นี่คือที่มาของดัชนีความร้อน ซึ่งรวมอุณหภูมิกับความชื้นเข้าด้วยกันเป็นตัวเลขเดียวที่บอกว่า "ร่างกายรู้สึกร้อนเท่าไร" ในบ้านเราที่ความชื้นสูงเกือบทั้งปี ดัชนีความร้อนจึงมักสูงกว่าอุณหภูมิที่อ่านได้บนเทอร์โมมิเตอร์อยู่หลายองศา

ข้อสรุปเชิงปฏิบัติคือ อย่าใช้ตัวเลขอุณหภูมิอย่างเดียวตัดสินว่าวันนี้ปลอดภัย วันที่อากาศชื้นและลมนิ่ง อันตรายกว่าที่ตัวเลขบอกเสมอ

ดื่มน้ำเท่าไรถึงพอ

คำแนะนำที่ใช้ได้จริงมากกว่าการนับแก้ว คือดูจากสีของปัสสาวะ ถ้าสีอ่อนใสแสดงว่าน้ำเพียงพอ ถ้าสีเข้มขึ้นเรื่อย ๆ แปลว่าเริ่มขาดน้ำแล้ว

• ดื่มก่อนจะรู้สึกกระหาย เพราะความกระหายเป็นสัญญาณที่มาช้าเกินไป โดยเฉพาะในผู้สูงอายุ
• จิบทีละน้อยบ่อย ๆ ดีกว่าดื่มทีเดียวมาก ๆ
• ถ้าเสียเหงื่อมากติดต่อกันหลายชั่วโมง ควรเสริมเกลือแร่ ไม่ใช่น้ำเปล่าอย่างเดียว
• เลี่ยงแอลกอฮอล์ในวันที่อากาศร้อนจัด เพราะเพิ่มการขับน้ำออกจากร่างกาย
• ผู้ที่มีโรคไตหรือหัวใจที่แพทย์จำกัดปริมาณน้ำ ให้ยึดตามที่แพทย์กำหนดเป็นหลัก

⚕️ บทความนี้ให้ข้อมูลเพื่อความเข้าใจทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือคำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล หากมีอาการรุนแรงหรือผิดปกติ ควรพบแพทย์หรือโทรสายด่วนการแพทย์ฉุกเฉิน 1669

คำถามที่พบบ่อย

แอร์ช่วยไหม?

ช่วยลดความเสี่ยงถ้าใช้เป็นช่วงพักจากความร้อน แต่ร่างกายยังต้องดื่มน้ำและไม่หักโหม

ออกกำลังตอนไหนดี?

เช้ามืดหรือเย็น และลดความหนักในวันอากาศสุดขั้ว

อ่านต่อ: โรคที่ควรจับตา

แหล่งอ้างอิง

• กรมการแพทย์ / กรมควบคุมโรค
• WHO — heat and health