สิ่งมหัศจรรย์อัฟกานิสถาน (Afghanistan) — หุบเขาบามิยัน พระพุทธรูป 53 เมตรที่ถูกทำลาย และภาพเขียนสีน้ำมันเก่าที่สุดในโลก

หุบเขาสูงกลางเทือกเขาฮินดูกูชที่ครั้งหนึ่งมีพระพุทธรูปยืนสูง 53 เมตรแกะสลักในหน้าผา วันนี้เหลือเพียงช่องหินว่างเปล่า แต่ในถ้ำใกล้ ๆ กันนั้น นักวิทยาศาสตร์พบภาพเขียนสีน้ำมันที่เก่าแก่ที่สุดในโลก

หุบเขาบามิยัน: จุดที่ตะวันออกพบตะวันตก

บามิยันตั้งอยู่กลางประเทศ บนความสูงราว 2,550 เมตร จากระดับน้ำทะเล ห่างจากกรุงคาบูลตามถนนราว 180 กิโลเมตร ในอดีตหุบเขานี้เป็นจุดที่พุทธศาสนาแผ่ขยายไปทางตะวันตกไกลที่สุด และเป็นชุมทางการค้าสำคัญ

หลักฐานทางโบราณคดีที่นี่แสดงอิทธิพลผสมผสานของกรีก เติร์ก เปอร์เซีย จีน และอินเดีย จนมีผู้เรียกหุบเขานี้ว่า “หุบเขาแห่งเทพเจ้า”

ครั้งหนึ่งมีพระภิกษุหลายพันรูปอาศัยอยู่ในถ้ำที่เจาะเข้าไปในหน้าผา และในปี 2551 นักวิทยาศาสตร์ประกาศว่าพบ ภาพเขียนที่ใช้สีผสมน้ำมันเก่าแก่ที่สุดในโลก ในถ้ำของหุบเขาบามิยัน

พระพุทธรูปแห่งบามิยัน

สิ่งที่ทำให้บามิยันเป็นที่รู้จักทั่วโลกคือพระพุทธรูปยืนสององค์ที่แกะสลักเข้าไปในหน้าผาทางเหนือของเมือง

• องค์ใหญ่ สูงราว 53 เมตร ชาวท้องถิ่นเรียกว่า ซัลซัล
• องค์เล็ก สูงราว 35 เมตร ชาวท้องถิ่นเรียกว่า ชาห์มามา

อายุการสร้างมีการประเมินต่างกัน บางแหล่งระบุช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 3–5 ส่วนผลการตรวจหาอายุด้วยคาร์บอนชี้ว่าอยู่ราวคริสต์ศตวรรษที่ 6 ทั้งสององค์ถูกกลุ่มตาลีบันทำลายด้วยระเบิดในปี 2544 เหตุการณ์นี้กลายเป็นหนึ่งในสัญลักษณ์ของการทำลายมรดกทางวัฒนธรรมที่โลกไม่ลืม

ตัวเลขน่ารู้

เรื่องน่าสนใจของอัฟกานิสถาน

• ทางผ่านของจักรวรรดิ — ดินแดนนี้เคยเห็นกองทัพจักรวรรดิอะคีเมนิด อเล็กซานเดอร์มหาราช จักรวรรดิเมารยะ ชาวอาหรับมุสลิม มองโกล อังกฤษ และสหภาพโซเวียต
• เคยเป็นศูนย์กลางหลายศาสนา — ทั้งศาสนาโซโรอัสเตอร์ พุทธ ฮินดู และต่อมาคืออิสลาม
• ผู้ผลิตหญ้าฝรั่นและแคชเมียร์อันดับต้นของโลก — เป็นผู้ผลิตรายใหญ่อันดับ 3 ของทั้งสองอย่าง
• อุดมด้วยแร่ — มีทรัพยากรอย่างลิเทียม เหล็ก สังกะสี และทองแดง
• ประวัติศาสตร์สงครามยาวนาน — ตั้งแต่ปลายทศวรรษ 1970 ผ่านทั้งรัฐประหาร การรุกรานของโซเวียต สงครามกลางเมือง และสงครามปี 2001–2021 ปัจจุบันรัฐบาลตาลีบันยังไม่ได้รับการรับรองอย่างกว้างขวางจากประชาคมโลก

บันด์-เอ-อามีร์: เพื่อนบ้านของบามิยัน

ห่างจากตัวเมืองบามิยันไปทางตะวันตกราว 2 ชั่วโมงโดยรถยนต์ คืออุทยานแห่งชาติ บันด์-เอ-อามีร์ ทะเลสาบสีฟ้าเข้มหลายแห่งเรียงต่อกันกลางภูเขาหินแห้งแล้ง เป็นอุทยานแห่งชาติแห่งแรกของอัฟกานิสถาน

ห่างจากไทยแค่ไหน?

• 📏 เส้นตรงจากกรุงเทพฯ ถึงคาบูล: 3,902 กม.
• ✈️ ถ้าบินตรง: ≈ 5 ชม. 30 นาทีคิดที่ความเร็วเฉลี่ย 800 กม./ชม. บวกช่วงขึ้น-ลงราว 30 นาที ยังไม่รวมเวลาต่อเครื่อง
• 🚶 ถ้าเดินเท้า: ≈ 122 วัน (≈ 4 เดือน)เดินวันละ 8 ชม. ที่ 5 กม./ชม. เผื่อทางอ้อมจริงอีก 25% — ตัวเลขชวนคิด ไม่ใช่เส้นทางแนะนำให้เดินจริง

แผนที่: อัฟกานิสถานอยู่ตรงไหน

หมุดสีทองคือเมืองหลวง หมุดสีเขียวคือหุบเขาบามิยัน — ซูมออกเพื่อดูว่าอัฟกานิสถานอยู่ตรงไหนของเอเชีย

คำถามที่พบบ่อย

พระพุทธรูปบามิยันจะถูกสร้างขึ้นใหม่ไหม?
มีการถกเถียงเรื่องการบูรณะมานาน ทั้งแนวคิดสร้างใหม่และแนวคิดคงช่องหินว่างไว้เป็นอนุสรณ์ ยังไม่มีการสร้างใหม่ ปัจจุบันงานอนุรักษ์เน้นการรักษาเสถียรภาพของหน้าผาและชิ้นส่วนที่เหลือ

ทำไมหุบเขาบามิยันยังเป็นมรดกโลกทั้งที่พระพุทธรูปถูกทำลาย?
เพราะมรดกโลกครอบคลุมทั้งภูมิทัศน์ ถ้ำ ภาพเขียนฝาผนัง และแหล่งโบราณคดีหลายยุค ไม่ใช่เฉพาะพระพุทธรูป และถูกจัดไว้ในบัญชีภาวะอันตรายเพื่อเร่งการคุ้มครอง

อ่านต่อ

ดัชนีสิ่งมหัศจรรย์ A–Z · แอลเบเนีย · ปากีสถาน · สิ่งมหัศจรรย์อินเดีย

แหล่งอ้างอิง

• UNESCO World Heritage Centre — Cultural Landscape and Archaeological Remains of the Bamiyan Valley
• Wikipedia — Afghanistan · Bamyan · Buddhas of Bamiyan