หลังพระสงฆ์จำพรรษาอยู่ประจำวัดครบสามเดือน วันออกพรรษาคือวันที่พระภิกษุเปิดใจให้กันและกันว่ากล่าวตักเตือน และเช้าวันรุ่งขึ้น ชาวพุทธทั่วประเทศจะออกมาตักบาตรเทโว ระลึกถึงวันที่พระพุทธเจ้าเสด็จลงจากสวรรค์
ออกพรรษา 2569 ตรงกับวันไหน
| วันเข้าพรรษา | วันพฤหัสบดีที่ 30 กรกฎาคม 2569 |
| วันออกพรรษา | วันจันทร์ที่ 26 ตุลาคม 2569 (ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 11) |
| วันตักบาตรเทโว (ตามประเพณี) | วันอังคารที่ 27 ตุลาคม 2569 (แรม 1 ค่ำ เดือน 11) |
| ช่วงทอดกฐิน | ตั้งแต่วันแรม 1 ค่ำ เดือน 11 ถึงวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 12 (วันลอยกระทง) |
ความสัมพันธ์ของวันเหล่านี้จำง่าย วันอาสาฬหบูชาปีนี้คือวันพุธที่ 29 กรกฎาคม วันถัดมาเป็นวันเข้าพรรษา นับไปสามเดือนจันทรคติจนถึงวันเพ็ญเดือน 11 คือวันออกพรรษา
ออกพรรษาคืออะไร และ “ปวารณา” หมายถึงอะไร
พรรษา คือช่วงสามเดือนในฤดูฝนที่พระภิกษุต้องอยู่ประจำวัดใดวัดหนึ่ง ไม่เดินทางค้างแรมที่อื่น ตามพุทธบัญญัติ เหตุผลดั้งเดิมที่นิยมอธิบายคือเพื่อไม่ให้พระเดินย่ำข้าวกล้าของชาวบ้านที่กำลังเติบโตในฤดูทำนา และให้พระได้ศึกษาปฏิบัติอย่างต่อเนื่อง
วันออกพรรษาจึงเป็นวันสิ้นสุดการจำพรรษา และมีอีกชื่อหนึ่งว่า วันมหาปวารณา ในวันนี้พระสงฆ์จะทำพิธี ปวารณา แทนการทำอุโบสถตามปกติ คือการเปิดโอกาสให้เพื่อนภิกษุว่ากล่าวตักเตือนตนได้ ในสิ่งที่ได้เห็น ได้ยิน หรือสงสัยว่าบกพร่อง
ถ้ามองในแง่ชีวิตประจำวัน นี่คือหลักที่ลึกซึ้งมาก การเชิญให้คนอื่นบอกข้อบกพร่องของเราอย่างเป็นทางการ คือวิธีลดจุดบอดที่เรามองตัวเองไม่เห็น ซึ่งงานวิจัยจิตวิทยาสมัยใหม่ก็ยืนยันว่าเป็นวิธีที่ได้ผลกว่าการคิดทบทวนคนเดียว
พุทธประวัติ: วันพระพุทธเจ้าเสด็จลงจากดาวดึงส์
ตามที่นิยมเล่าจากคัมภีร์ทางพุทธศาสนา ในพรรษาหนึ่ง พระพุทธเจ้าเสด็จขึ้นไปจำพรรษาบน สวรรค์ชั้นดาวดึงส์ เพื่อแสดงพระอภิธรรมโปรดพุทธมารดา ซึ่งสิ้นพระชนม์หลังประสูติพระองค์ได้เพียงเจ็ดวันและไปบังเกิดเป็นเทพบุตร
เมื่อครบสามเดือน ในวันออกพรรษา พระองค์เสด็จลงสู่โลกมนุษย์ที่ประตูเมือง สังกัสสนคร ทางบันไดที่เหล่าเทวดาเนรมิตขึ้น ตามความเชื่อที่เล่าสืบต่อกันมา ในขณะนั้นมนุษย์ เทวดา และสัตว์นรก สามารถมองเห็นกันและกันได้ เรียกว่า โลกวิวรณ์ หรือการเปิดโลก
ชาวเมืองจำนวนมากมารอรับเสด็จและถวายภัตตาหาร เหตุการณ์นี้เรียกว่า เทโวโรหณะ แปลว่า การเสด็จลงจากเทวโลก และเป็นที่มาของประเพณีตักบาตรเทโวในปัจจุบัน
ตักบาตรเทโว ต่างจากตักบาตรทั่วไปอย่างไร
- พระสงฆ์เดินลงจากที่สูง — หลายวัดจัดให้พระเดินลงจากบันไดโบสถ์ มณฑป หรือภูเขา จำลองการเสด็จลงจากสวรรค์ บางวัดมีรถหรือบุษบกอัญเชิญพระพุทธรูปนำขบวน
- คนมาร่วมจำนวนมาก — เป็นงานบุญใหญ่ประจำปีของชุมชน
- ข้าวต้มลูกโยน — ข้าวเหนียวห่อด้วยใบไม้ เช่น ใบมะพร้าวอ่อน มีหางยาว คำอธิบายที่นิยมเล่าคือ วันที่พระพุทธเจ้าเสด็จลงมาคนแน่นมากจนเข้าไม่ถึงบาตร จึงต้องโยนอาหารเข้าไป ปัจจุบัน ไม่ควรโยน แต่ให้วางใส่บาตรด้วยความเคารพตามปกติ
ตักบาตรเทโว อุทัยธานี: ลงบันได 449 ขั้นจากเขาสะแกกรัง
งานที่ภาพจำชัดที่สุดของประเพณีนี้อยู่ที่ วัดสังกัสรัตนคีรี บนยอดเขาสะแกกรัง ใจกลางเมืองอุทัยธานี ชื่อวัดเองก็มาจาก สังกัสสนคร เมืองที่พระพุทธเจ้าเสด็จลงตามพุทธประวัติ
ในงาน พระสงฆ์จำนวนหลายร้อยรูปจะเดินเรียงแถวลงบันได 449 ขั้น จากยอดเขา สู่ลานด้านล่างที่ประชาชนรอตักบาตร ภาพแถวจีวรสีเหลืองทองไล่ลงมาตามแนวบันไดเป็นเหตุผลที่ทำให้งานนี้เป็นที่รู้จักทั่วประเทศ ภายในงานยังมีกิจกรรมอื่นของจังหวัด เช่น การแสดงแสงสีเสียง และการจำหน่ายข้าวต้มลูกโยน
กำหนดการในปีก่อน ๆ ยึดวันออกพรรษาและวันถัดไป เช่น ปี 2567 จัดวันที่ 17–18 ตุลาคม และปี 2568 จัดวันที่ 7–8 ตุลาคม ถ้าเป็นไปตามรูปแบบเดิม ปี 2569 น่าจะตรงกับ 26–27 ตุลาคม 2569 แต่ต้องรอประกาศอย่างเป็นทางการจากจังหวัดอุทัยธานีหรือการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย
ถ้าจะไปร่วมงาน
- ไปถึงก่อนเวลา — พื้นที่ด้านล่างบันไดเต็มเร็ว และการจราจรในตัวเมืองติดขัดในเช้าวันงาน
- แต่งกายสุภาพ — สีขาวหรือสีสุภาพ เสื้อมีแขน
- ทำตามการจัดพื้นที่ของเจ้าหน้าที่ — อย่าเดินตัดหรือยืนขวางแถวพระสงฆ์
- ถ่ายภาพอย่างเหมาะสม — ไม่ใช้แฟลชใส่หน้าพระ ไม่ขึ้นไปยืนบนบันไดที่พระกำลังเดินลง
- เตรียมตัวรับอากาศ — หมวก ร่ม น้ำดื่ม และรองเท้าที่เดินสะดวก
ของตักบาตรที่เหมาะสม
- ข้าวสวย ข้าวต้มลูกโยน อาหารแห้ง น้ำดื่ม — เป็นของที่นิยมและเก็บได้
- เลือกอาหารลดหวาน มัน เค็ม — หน่วยงานด้านสาธารณสุขหลายแห่งรณรงค์เรื่องนี้ เพราะพระสงฆ์จำนวนมากมีปัญหาโรคไม่ติดต่อเรื้อรังจากอาหารที่ได้รับถวาย
- ระวังอาหารบูด — อากาศช่วงเช้าในเดือนตุลาคมยังร้อนชื้น อาหารที่มีกะทิหรือของสดควรเตรียมใหม่
- ไม่ควรใส่เงินลงในบาตร — หากต้องการถวายปัจจัย ให้ใส่ซองถวายผ่านไวยาวัจกรหรือตู้ทำบุญของวัด
ช่วงออกพรรษา ทำบุญอะไรได้อีก
- ทอดกฐิน — ถวายผ้าและของใช้แก่พระสงฆ์ ทำได้ภายในหนึ่งเดือนหลังออกพรรษา อ่านรายละเอียดได้ใน ประเพณีทอดกฐิน
- ฟังธรรมและรักษาศีล — หลายวัดจัดกิจกรรมตลอดวันออกพรรษา
- ปวารณาตัวเองแบบฆราวาส — ลองเชิญคนที่ไว้ใจหนึ่งคนให้บอกข้อบกพร่องที่เขาเห็นในตัวเราอย่างตรงไปตรงมา แล้วรับฟังโดยไม่แก้ตัว วิธีทำให้ได้ผลอยู่ใน ทำไมเรามองตัวเองไม่ออก
ในคืนวันออกพรรษา ริมแม่น้ำโขงที่จังหวัดหนองคายยังมีเทศกาลที่ผู้คนเดินทางไปรอชม บั้งไฟพญานาค ด้วย
คำถามที่พบบ่อย
วันออกพรรษาขายเหล้าได้ไหม?
ตามประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี วันออกพรรษาเป็นหนึ่งในวันสำคัญทางพุทธศาสนาที่ห้ามขายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ร่วมกับวันมาฆบูชา วิสาขบูชา อาสาฬหบูชา และเข้าพรรษา โดยมีข้อยกเว้นบางกรณีตามที่ประกาศกำหนด
ต้องไปวัดที่มีภูเขาถึงจะตักบาตรเทโวได้ไหม?
ไม่จำเป็น วัดทั่วไปจัดตักบาตรเทโวได้ โดยมักให้พระเดินลงจากบันไดโบสถ์หรือเดินเป็นขบวนรอบวัด ความหมายของการทำบุญไม่ได้ขึ้นกับความสูงของบันได
ตักบาตรเทโวต้องใช้ข้าวต้มลูกโยนเท่านั้นไหม?
ไม่ใช่ ข้าวต้มลูกโยนเป็นของที่นิยมตามประเพณี แต่จะใส่ข้าวสวยหรืออาหารอื่นที่เหมาะสมก็ได้
อ่านต่อ
- อาสาฬหบูชาและเข้าพรรษา 2569 — ความหมายและสิ่งที่ควรทำ
- ประเพณีทอดกฐิน — การถวายผ้าพระหลังพรรษา
- บั้งไฟพญานาค หนองคาย
- วิ่งควายชลบุรี — เทศกาลใกล้วันออกพรรษา
แหล่งอ้างอิง
- myhora.com — วันออกพรรษา พ.ศ. 2569 และปฏิทินวันพระ 2569
- การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย — ประเพณีตักบาตรเทโว วัดสังกัสรัตนคีรี จ.อุทัยธานี
- ข่าวประชาสัมพันธ์งานตักบาตรเทโว จ.อุทัยธานี ปี 2567 (17–18 ต.ค.) และปี 2568 (7–8 ต.ค.)
- ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง กำหนดวันห้ามขายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
