เพลง Happy Birthday มาจากไหน — คดีลิขสิทธิ์ 80 ปี เค้กเป่าเทียน และปริศนาวันเกิด 23 คน

เพลงที่คนทั้งโลกร้องได้โดยไม่ต้องเปิดเนื้อ เคยเป็นเพลงที่มีบริษัทเก็บค่าลิขสิทธิ์อยู่หลายสิบปี ส่วนการเป่าเทียนบนเค้กก็มีที่มาเก่าแก่กว่าที่หลายคนคิด และถ้าในห้องมีคน 23 คน โอกาสที่จะมีสองคนเกิดวันเดียวกันก็สูงเกินครึ่งแล้ว

เพลง Happy Birthday มาจากไหน

ต้นกำเนิดของทำนองย้อนไปถึงปี 2436 เมื่อ มิลเดรด ฮิลล์ และ แพตตี สมิธ ฮิลล์ สองพี่น้องครูอนุบาลในรัฐเคนทักกี ตีพิมพ์เพลง Good Morning to All ในหนังสือเพลงสำหรับเด็กอนุบาล เพลงนี้ออกแบบให้ร้องง่าย ใช้ช่วงเสียงแคบ เด็กเล็กร้องตามได้ทันที

ต่อมามีคนนำทำนองเดียวกันไปใส่เนื้อใหม่ว่า “Happy birthday to you” จนแพร่หลายไปทั่วสหรัฐฯ ในต้นศตวรรษที่ 20 และกลายเป็นเพลงวันเกิดของคนทั้งโลก

คดีลิขสิทธิ์ที่ยืดเยื้อกว่า 80 ปี

ในปี 2478 บริษัทสำนักพิมพ์ดนตรีได้จดทะเบียนลิขสิทธิ์การเรียบเรียงเพลงนี้ ต่อมาสิทธิ์ตกทอดมาถึงบริษัท Warner/Chappell Music ซึ่งเก็บค่าลิขสิทธิ์จากการใช้เพลงในภาพยนตร์ ละคร และโฆษณามาเป็นเวลานาน นี่คือเหตุผลที่ร้านอาหารบางแห่งในต่างประเทศเคยแต่งเพลงวันเกิดของตัวเองขึ้นมาใช้แทน

ในปี 2556 ผู้สร้างสารคดีกลุ่มหนึ่งฟ้องร้อง และในเดือนกันยายน 2558 ผู้พิพากษา จอร์จ คิง แห่งศาลรัฐบาลกลางสหรัฐฯ ตัดสินว่า พี่น้องฮิลล์โอนสิทธิ์ในทำนองและการเรียบเรียงเปียโนให้บริษัท แต่ไม่เคยโอนสิทธิ์ในเนื้อร้อง บริษัทจึงไม่มีลิขสิทธิ์เนื้อร้องที่ถูกต้อง

หลังคำตัดสิน บริษัทยอมความโดยจ่ายเงินราว 14 ล้านดอลลาร์สหรัฐ คืนแก่ผู้ที่เคยจ่ายค่าลิขสิทธิ์ และเพลงนี้ถือว่าอยู่ในสาธารณสมบัติในสหรัฐฯ ตั้งแต่นั้น

ทำไมต้องมีเค้กและเป่าเทียน

หลายแหล่งโยงธรรมเนียมเค้กวันเกิดสมัยใหม่ไปถึง Kinderfest หรือเทศกาลของเด็กในเยอรมนีช่วงศตวรรษที่ 18 ตามที่เล่ากัน เด็กที่มีวันเกิดจะได้รับเค้กที่ปักเทียนตามจำนวนอายุ บางบ้านเพิ่มอีกหนึ่งเล่มเป็น “แสงแห่งชีวิต” และเชื่อว่าถ้าเป่าเทียนดับได้ในลมหายใจเดียว คำอธิษฐานที่ไม่บอกใครจะเป็นจริง ธรรมเนียมนี้เดินทางไปพร้อมผู้อพยพชาวเยอรมันและกลายเป็นงานวันเกิดแบบที่เรารู้จัก

ยังมีเรื่องเล่าที่ย้อนไปไกลกว่านั้น เช่น ชาวกรีกโบราณถวายขนมกลมที่มีแสงเทียนแด่เทพีแห่งดวงจันทร์ แต่หลักฐานที่เชื่อมโยงตรงกับเค้กวันเกิดปัจจุบันยังไม่ชัดเจน ควรเล่าในฐานะเรื่องเล่ามากกว่าประวัติศาสตร์ที่ยืนยันแล้ว

ปริศนาวันเกิด: 23 คนก็เกินครึ่งแล้ว

คำถามคลาสสิกทางคณิตศาสตร์คือ ต้องมีคนในห้องกี่คน โอกาสที่อย่างน้อยสองคนเกิดวันเดียวกันถึงจะเกิน 50% คนส่วนใหญ่เดาว่าต้องเป็นร้อยคนขึ้นไป แต่คำตอบคือ 23 คน

เหตุผลคือเราไม่ได้ถามว่าจะมีใครเกิดวันเดียวกับ “เรา” แต่ถามว่ามี คู่ใดคู่หนึ่ง ในห้องที่เกิดวันเดียวกันหรือไม่ คน 23 คนจับคู่กันได้ถึง 253 คู่ แต่ละคู่คือโอกาสหนึ่งครั้ง

วิธีคิดที่ง่ายที่สุดคือคำนวณโอกาสที่ไม่มีใครซ้ำกันเลย คนแรกเกิดวันไหนก็ได้ คนที่สองต้องไม่ตรงคนแรก (364/365) คนที่สามต้องไม่ตรงสองคนก่อน (363/365) คูณต่อไปเรื่อย ๆ จนครบ 23 คน จะได้ประมาณ 49.3% โอกาสที่มีคนซ้ำจึงเป็นราว 50.7%

ตัวเลขนี้คำนวณโดยสมมติว่าทุกวันในปีมีโอกาสเท่ากันและไม่นับวันที่ 29 กุมภาพันธ์ ในความเป็นจริงการเกิดไม่ได้กระจายเท่ากันทุกวัน ซึ่งทำให้โอกาสซ้ำสูงขึ้นอีกเล็กน้อย ครั้งหน้าที่อยู่ในห้องเรียนหรือที่ประชุมที่มีคนสามสิบคน ลองถามดู โอกาสเจอคู่วันเกิดตรงกันมีมากกว่าสองในสาม

วันเกิดแบบไทย: มากกว่าเค้กและเพลง

ในไทย วันเกิดไม่ได้มีแค่งานเลี้ยง หลายบ้านเริ่มวันด้วยการตักบาตร ไหว้พระประจำวันเกิด หรือกราบพ่อแม่ ธรรมเนียมเหล่านี้สะท้อนมุมมองว่าวันเกิดเป็นวันระลึกถึงผู้ให้ชีวิตและโอกาสที่ได้รับ ไม่ใช่เพียงวันฉลองตัวเอง อ่านรายละเอียดได้ในบทความวันเกิดสำคัญอย่างไรด้านล่าง

คำถามที่พบบ่อย

ตอนนี้ใช้เพลง Happy Birthday ในวิดีโอหรือโฆษณาได้ไหม?
ในสหรัฐฯ ถือว่าเนื้อร้องและทำนองพื้นฐานอยู่ในสาธารณสมบัติแล้ว แต่ การบันทึกเสียงหรือเวอร์ชันเรียบเรียงของศิลปินแต่ละคน ยังอาจมีลิขสิทธิ์ของตัวเอง หากใช้เชิงพาณิชย์ในประเทศอื่นควรตรวจสอบกฎหมายของประเทศนั้นด้วย

คนเกิดวันที่ 29 กุมภาพันธ์ฉลองวันไหน?
ขึ้นกับความสะดวกของแต่ละคน ส่วนมากฉลองวันที่ 28 กุมภาพันธ์หรือ 1 มีนาคมในปีที่ไม่มีวันที่ 29

ทำไมต้องปักเทียนเท่าอายุ?
เป็นธรรมเนียมที่นิยมตามกันมา ไม่มีกฎตายตัว เค้กของผู้ใหญ่หลายคนจึงใช้เทียนตัวเลขแทน

อ่านต่อ

• วันเกิดสำคัญอย่างไร — ทำบุญวันเกิดทำอะไรดี
• บทสวดพระประจำวันเกิดทั้ง 7 วัน — สวดกี่จบ พร้อมความหมาย
• ทำไม September แปลว่าเจ็ด แต่เป็นเดือนที่ 9

แหล่งอ้างอิง

• NPR และ Variety (2015) — คำตัดสินคดีลิขสิทธิ์เพลง Happy Birthday to You
• Rolling Stone (2016) — Warner Music ยอมความคดีเพลง Happy Birthday มูลค่า 14 ล้านดอลลาร์
• National Geographic และ Farmers' Almanac — ประวัติเทียนวันเกิดและเทศกาล Kinderfest
• Dawson, P. et al. (2017). Bacterial transfer associated with blowing out candles on a birthday cake. Journal of Food Research