แมวไทยไม่ได้มีแค่ “วิเชียรมาศ” — คนโบราณจดตำราแมวมงคลไว้เป็นเล่ม และบางพันธุ์ที่คนไทยแทบไม่รู้จัก กลับเป็นที่ต้องการอย่างมากในต่างประเทศ
ตำราแมวไทย — เมื่อคนโบราณจัดหมวดแมวเป็นเรื่องเป็นราว
คนไทยสมัยก่อนบันทึก ตำราแมวไทย ไว้ในสมุดข่อย แบ่งแมวออกเป็นกลุ่ม “แมวมงคล” ที่เชื่อว่านำโชคลาภมาให้ผู้เลี้ยง และกลุ่มที่เชื่อว่าไม่เป็นมงคล โดยอธิบายลักษณะไว้ละเอียดทั้งสีขน สีตา รูปหน้า และลักษณะหาง พร้อมภาพประกอบและคำกลอนบรรยาย
สิ่งที่น่าสนใจคือตำราเหล่านี้สะท้อนว่า คนไทยสังเกตและจำแนกสายพันธุ์สัตว์อย่างเป็นระบบมานานแล้ว ก่อนที่แนวคิดการจดทะเบียนสายพันธุ์แบบตะวันตกจะเข้ามา
วิเชียรมาศ — แมวไทยที่โลกรู้จักในชื่อ “Siamese”
เอกลักษณ์คือลำตัวสีครีมอ่อน มีแต้มสีเข้มตามใบหน้า หู เท้า และหาง พร้อมดวงตาสีฟ้าที่โดดเด่น เป็นแมวที่ขี้อ้อน ช่างพูด (ร้องเสียงดังและบ่อย) และผูกพันกับเจ้าของสูง
เกร็ดที่หลายคนไม่รู้: แต้มสีเข้มเกิดจากยีนที่ทำให้เม็ดสีทำงานได้ดีเฉพาะบริเวณที่อุณหภูมิร่างกายต่ำกว่า เช่น ปลายหู ปลายเท้า และหาง ลูกแมววิเชียรมาศแรกเกิดจึงมีสีขาวเกือบทั้งตัว แล้วแต้มค่อย ๆ เข้มขึ้นเมื่อโตขึ้น
สีสวาด (โคราช) — แมวนำโชคที่มีชื่อพระราชทาน
ขนสีเทาเงินสม่ำเสมอทั้งตัว ปลายขนมีประกายเงิน ดวงตาสีเขียวสด รูปหน้าคล้ายหัวใจ มีถิ่นกำเนิดแถบภาคอีสาน คนโบราณถือว่าเป็นแมวนำโชคและความมั่งคั่ง จึงนิยมมอบเป็นของขวัญในโอกาสมงคล และเคยถูกใช้ในพิธีขอฝนตามความเชื่อพื้นบ้าน
ขาวมณี — แมวขาวตาสองสี
ขนสีขาวล้วนทั้งตัว จุดเด่นที่สุดคือดวงตา ซึ่งอาจเป็นสีฟ้า สีเหลืองอำพัน หรือสองข้างคนละสี ที่เรียกกันว่า “ตาเพชร” หรือ “ตามุก” เชื่อกันว่าเป็นแมวของชนชั้นสูงในอดีต ปัจจุบันได้รับความสนใจจากผู้เพาะเลี้ยงในต่างประเทศมาก
หมายเหตุ: แมวขาวตาสีฟ้าบางตัวอาจมีภาวะหูหนวกแต่กำเนิดซึ่งสัมพันธ์กับพันธุกรรมสีขาว ผู้เลี้ยงควรสังเกตการตอบสนองต่อเสียงและดูแลเป็นพิเศษ
ศุภลักษณ์ — แมวสีทองแดง
ขนสีน้ำตาลทองแดงเข้มสม่ำเสมอ ตาสีเหลืองทอง ในตำราถือเป็นแมวมงคลที่นำมาซึ่งยศถาบรรดาศักดิ์ สายพันธุ์นี้เป็นต้นทางของแมวที่ต่างประเทศพัฒนาต่อในชื่อ “Burmese”
ทำไมแมวไทยถึงหายากในไทย
- ถูกนำออกไปพัฒนาสายพันธุ์ในต่างประเทศ ตั้งแต่ราวศตวรรษที่ 19 แล้วกลายเป็นสายพันธุ์มาตรฐานสากล
- ความนิยมแมวต่างชาติในไทย เช่น เปอร์เซีย สก็อตติชโฟลด์ ทำให้แมวไทยแท้ถูกเพาะเลี้ยงน้อยลง
- การผสมข้ามพันธุ์ ทำให้ลักษณะตามตำราดั้งเดิมเจือจางลงเรื่อย ๆ
ปัจจุบันมีกลุ่มอนุรักษ์และผู้เพาะเลี้ยงในไทยที่พยายามรักษาสายพันธุ์ดั้งเดิมไว้ ซึ่งเป็นทั้งการรักษาสัตว์และรักษามรดกวัฒนธรรมไปพร้อมกัน
ก่อนรับแมวไทยมาเลี้ยง
- วิเชียรมาศเป็นแมวช่างพูดและติดคน ไม่เหมาะกับบ้านที่ปล่อยให้อยู่ลำพังนาน ๆ
- ตรวจสอบแหล่งที่มาให้ชัดเจน เลี่ยงการสนับสนุนฟาร์มที่เลี้ยงไม่ได้มาตรฐาน
- ทำวัคซีนและตรวจสุขภาพตามกำหนด และพิจารณาทำหมันเพื่อลดปัญหาแมวจรจัด
- การรับเลี้ยงแมวจากศูนย์พักพิงก็เป็นทางเลือกที่ดีเช่นกัน
สรุป
แมวไทยโบราณไม่ได้เป็นเพียงสัตว์เลี้ยง แต่เป็นส่วนหนึ่งของภูมิปัญญาและความเชื่อที่คนไทยบันทึกไว้อย่างละเอียด การรู้จักและช่วยกันรักษาสายพันธุ์เหล่านี้ จึงเท่ากับรักษาเรื่องเล่าของบ้านเราเองไม่ให้หายไปกับกาลเวลา
