ทุกมื้อข้าวบนโต๊ะ เริ่มจากแสงที่เดินทางข้ามอวกาศมานานกว่าที่เราคิด

ชุดความรู้: ต้นกำเนิดธรรมชาติ — อ่านจบแล้วส่งต่อได้เลย ลิงก์ตอนอื่นอยู่ท้ายบทความ

คนไทยคุ้นคำว่าแดดในฐานะอากาศร้อนบนถนน แต่ทางวิทยาศาสตร์ แดดคือชุดคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าที่ดวงอาทิตย์ปล่อยออกมา ตั้งแต่แสงที่ตาเห็น ไปจนถึงอินฟราเรดที่ให้ความร้อน และอัลตราไวโอเลตที่ทำให้ผิวไหม้และช่วยสร้างวิตามินดี

โรงงานพลังงานที่ใจกลางดวงอาทิตย์

ภาพดวงอาทิตย์จากกล้อง NASA
ดวงอาทิตย์ในแสงที่กล้องอวกาศจับได้ — พื้นผิวเดือด ไม่ใช่ลูกไฟนิ่งๆ ภาพ: NASA/SDO (AIA) · Public domain · via Wikimedia Commons

ดวงอาทิตย์เป็นดาวฤกษ์ มวลเกือบทั้งหมดเป็นไฮโดรเจนกับฮีเลียม ที่แกนกลาง ความดันและอุณหภูมิสูงจนนิวเคลียสไฮโดรเจนหลอมรวมเป็นฮีเลียม ปลดปล่อยพลังงานตามสมการที่คนรู้จักในชื่อ E = mc² พลังงานนี้ค่อยๆ ถ่ายทอดออกมาเป็นแสงที่พื้นผิวดวงอาทิตย์ แล้วแผ่สู่ระบบสุริยะ

เรื่องตัวเลขที่จำง่าย
ระยะทางเฉลี่ยถึงโลกประมาณ 150 ล้านกิโลเมตร
แสงเดินทางถึงโลกประมาณ 8 นาที 20 วินาที
อุณหภูมิพื้นผิวดวงอาทิตย์ราว 5,500 องศาเซลเซียส
อายุดวงอาทิตย์ประมาณ 4.6 พันล้านปี

ทำไมบางวันแดดแรง บางวันเอียง

พระอาทิตย์ขึ้นเหนือทะเลอันดามัน ประเทศไทย
พระอาทิตย์ขึ้นที่อ่าวพังงา — มุมแสงเช้าเอียง ร้อนน้อยกว่าเที่ยง ภาพ: Vyacheslav Argenberg · CC BY 4.0 · via Wikimedia Commons

โลกเอียงแกนประมาณ 23.5 องศา จึงมีฤดูกาล เมื่อซีกโลกหันเข้าหาดวงอาทิตย์ แดดตกเกือบตั้งฉาก วันยาวและร้อนขึ้น — นี่ไม่ใช่เพราะโลกเข้าใกล้ดวงอาทิตย์มากที่สุดเสมอไป (จริงๆ โลกเข้าใกล้สุดช่วงต้นปี) แต่เพราะมุมตกกระทบของแสง

ประเทศไทยอยู่เขตร้อน แดดแรงเกือบทั้งปี โดยเฉพาะตอนเที่ยงที่แสงผ่านบรรยากาศสั้น รังสียูวีสูง

แดดทำอะไรกับโลกบ้าง

ทุ่งนาตอนพระอาทิตย์ขึ้นในภาคใต้ของไทย
นาข้าวใต้แสงเช้า — พืชแปลงแสงเป็นอาหาร ก่อนจะกลายเป็นมื้อของเรา ภาพ: Earng.oi · CC BY-SA 4.0 · via Wikimedia Commons
  • ขับลมและฝน — ความร้อนไม่เท่ากันทำให้เกิดลม ระเหยน้ำกลายเป็นเมฆ
  • เลี้ยงพืช — สังเคราะห์แสงเปลี่ยนแสงเป็นน้ำตาล ซึ่งเป็นต้นทางอาหารของสัตว์และคน
  • กำหนดเวลา — กลางวันกลางคืน และการมองเห็นสี
อย่าสับสน: ความร้อนที่รู้สึกบนผิวส่วนใหญ่มาจากอินฟราเรด ส่วนที่ทำผิวไหม้คือยูวี — เมฆบังแสงจ้าได้ แต่ยูวีบางส่วนยังผ่านได้

ใช้แดดให้เป็น ไม่ใช่กลัวจนเกินไป

แดดจำเป็นต่อวิตามินดีและการฆ่าเชื้อบนผิวนอกอาคาร แต่การเผชิญยูวีสะสมเพิ่มความเสี่ยงมะเร็งผิวและต้อกระจก ช่วง 10.00–16.00 ในไทยมักเข้มข้น หมวก เสื้อคลุม และครีมกันแดดเป็นเครื่องมือ ไม่ใช่ความขี้ขลาด

คำถามที่พบบ่อย

ถ้าดวงอาทิตย์ดับ เราจะรู้เมื่อไหร่?

แสงชุดสุดท้ายจะถึงโลกอีกประมาณ 8 นาที — แต่ดวงอาทิตย์จะไม่ดับกะทันหัน มันจะค่อยๆ เปลี่ยนในระดับพันล้านปี

แดดผ่านกระจกไหม้ผิวไหม?

ยูวีเอผ่านกระจกได้บางส่วน ยูวีบีส่วนใหญ่ถูกกัน — นั่งในรถนานยังอาจคล้ำได้

พลังงานแสงอาทิตย์บนหลังคาเอาแดดไปใช้ยังไง?

แผงโซลาร์เซลล์แปลงแสงเป็นไฟฟ้า ไม่ได้ดูดความร้อนแบบเตา

อ่านต่อ: ลมมาจากไหน · ฝนเกิดได้อย่างไร

แหล่งอ้างอิง

  • NASA — Sun fact sheet
  • NOAA / NASA — Earth-Sun distance and seasons
  • WHO — ultraviolet radiation