5 จังหวัดที่มีประวัติศาสตร์ลึกที่สุดในไทย — ที่คุณอาจไม่เคยรู้มาก่อน

เวลาที่คุณเดินทางไปท่องเที่ยวต่างจังหวัดเพื่อพักผ่อนในวันหยุด คุณเคยรู้สึกไหมว่า ดินแดนใต้ล้อรถของเราอาจกำลังเหยียบลงบนเรื่องราวที่มีอายุนับร้อยนับพันปี?

ประวัติศาสตร์ไทยที่เราเคยเรียนในห้องเรียนมักจะเล่าเรื่องราวแบบเป็นเส้นตรง เริ่มต้นที่สุโขทัย ส่งไม้ต่อให้อยุธยา ธนบุรี แล้วมาจบที่กรุงเทพมหานคร แต่ในความเป็นจริง ดินแดนขวานทองแห่งนี้เต็มไปด้วยมิติเวลาที่ทับซ้อนและลึกซึ้งกว่านั้นมาก

วันนี้เว็บไซต์ The World Ready จะพาทุกท่านไปเจาะลึก 5 จังหวัดของไทยที่มีประวัติศาสตร์หยั่งรากลึกที่สุด ซึ่งบางแง่มุมอาจทำให้คุณต้องมองเมืองเหล่านี้ใหม่ด้วยสายตาที่เปลี่ยนไปตลอดกาล

ทำไมเมืองหลวงโบราณของไทย ถึงเคยมีประชากรมากกว่าลอนดอนและปารีส?

เรามาเริ่มต้นกันที่สองราชธานีผู้ยิ่งใหญ่อย่าง "สุโขทัย" และ "อยุธยา" เมืองที่หลายคนคุ้นชื่อกันดีตั้งแต่เด็ก แต่รู้หรือไม่ว่าเบื้องหลังซากปรักหักพังสีอิฐเหล่านั้น มีตัวเลขสถิติที่น่าทึ่งซ่อนอยู่

สุโขทัย ก่อตั้งขึ้นมาราวปี ค.ศ. 1238 ถือเป็นราชธานีแรกของไทยที่มีหลักฐานทางประวัติศาสตร์เป็นลายลักษณ์อักษรเด่นชัดที่สุด เมืองนี้ยืนหยัดเป็นอาณาจักรอิสระนานถึง 161 ปี ก่อนที่จะค่อยๆ ผสานรวมเข้ากับอาณาจักรอยุธยาในปี ค.ศ. 1438

ในปัจจุบัน หากคุณมีโอกาสได้ไปเยือนอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย คุณกำลังเดินอยู่ท่ามกลางโบราณสถานอันทรงคุณค่าที่ได้รับการขึ้นทะเบียนโดย UNESCO มากถึง 193 แห่ง ซึ่งสะท้อนถึงงานสถาปัตยกรรมและวิศวกรรมการจัดการน้ำในยุคโบราณที่ยังคงหลงเหลือให้เราได้ศึกษา

เมื่อขยับมาที่ "อยุธยา" ซึ่งก่อตั้งขึ้นในปี ค.ศ. 1351 โดยสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 1 หรือพระเจ้าอู่ทอง ราชธานีแห่งนี้ทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางของสยามยาวนานถึง 417 ปี (ช่วงปี ค.ศ. 1351–1767) ผ่านการปกครองของพระมหากษัตริย์ถึง 33 พระองค์

สิ่งที่น่าสนใจคือ ในยุคที่อยุธยาเดินทางมาถึงจุดรุ่งเรืองสูงสุด เมืองนี้มีประชากรอาศัยอยู่หนาแน่นกว่า 1 ล้านคน ซึ่งเป็นจำนวนที่มากกว่าประชากรของมหานครฝั่งยุโรปอย่างลอนดอนและปารีสในยุคเดียวกันเสียอีก

ด้วยทำเลที่ตั้งที่เป็นเกาะเมืองและมีแม่น้ำสามสายล้อมรอบ ทำให้อยุธยากลายเป็นเมืองท่าที่ดึงดูดพ่อค้าจากกว่า 40 ชาติทั่วโลกเข้ามาทำการค้าขาย แลกเปลี่ยนทั้งสินค้า วัฒนธรรม และเทคโนโลยีการทหารในยุคนั้น

คูเมืองเชียงใหม่ที่คุณขับรถผ่านทุกวัน แฝงความลับอายุกว่า 700 ปีอย่างไร?

ขึ้นเหนือไปที่ดินแดนล้านนา "เชียงใหม่" ไม่ใช่แค่แหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติยอดนิยมในฤดูหนาว แต่เป็นเมืองหลวงโบราณที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัวสูงมาก

เชียงใหม่ได้รับการสถาปนาขึ้นในปี ค.ศ. 1296 โดยพญามังราย เพื่อให้เป็นราชธานีแห่งใหม่ของอาณาจักรล้านนาอันเกรียงไกร โดยมีการวางผังเมืองอย่างเป็นระบบตั้งแต่วันแรก

แต่จุดเด่นที่หลายคนอาจไม่เคยทราบคือ ล้านนาไม่ได้เป็นส่วนหนึ่งของสยามมาตั้งแต่แรก เมืองแห่งนี้ยืนหยัดเป็นอิสระจากอิทธิพลและการปกครองของกรุงเทพฯ ยาวนานจนถึงปี ค.ศ. 1892 รวมระยะเวลาที่เป็นเอกเทศยาวนานถึง 596 ปีเลยทีเดียว

นั่นเป็นเหตุผลว่าทำไมภาษา วัฒนธรรม ประเพณี และงานสถาปัตยกรรมของเชียงใหม่จึงมีความเป็นตัวของตัวเองสูงมาก และยังคงได้รับการอนุรักษ์ไว้อย่างเข้มแข็งจนถึงปัจจุบัน

หากคุณเคยไปเล่นน้ำสงกรานต์หรือขับรถวนรอบคูเมืองเชียงใหม่ รู้หรือไม่ว่าคูเมืองและกำแพงเมืองเหล่านั้น ถูกขุดและก่อสร้างขึ้นครั้งแรกเมื่อกว่า 700 ปีก่อนในรัชสมัยของพญามังราย และยังคงทำหน้าที่โอบล้อมเมืองเก่าและใช้งานอยู่จนถึงปัจจุบัน

นอกจากนี้ ในเขตตัวเมืองเชียงใหม่ยังมีวัดวาอารามโบราณตั้งอยู่มากกว่า 300 แห่ง สะท้อนถึงความรุ่งเรืองทางศิลปวัฒนธรรมและแรงศรัทธาในพุทธศาสนาที่สืบทอดกันมาหลายชั่วอายุคน

จากเมืองละโว้อายุกว่า 1,500 ปี สู่ราชธานีแห่งที่สองที่ทูตฝรั่งเศสต้องมาเยือน?

เมื่อเอ่ยถึง "ลพบุรี" ภาพแรกในหัวของหลายคนอาจเป็นฝูงลิงที่อาศัยอยู่รอบๆ พระปรางค์สามยอด แต่ในมิติทางประวัติศาสตร์ เมืองนี้คือศูนย์กลางอำนาจที่เก่าแก่ที่สุดแห่งหนึ่งในภาคกลาง

ลพบุรีเคยเป็นเมืองสำคัญของอาณาจักรขอมโบราณมาตั้งแต่ศตวรรษที่ 10 ซึ่งเรายังคงเห็นร่องรอยปราสาทขอมโบราณตั้งตระหง่านอยู่ใจกลางเมือง

แต่หากสืบค้นลึกลงไปกว่านั้น ชื่อเดิมของเมืองนี้คือ "ละโว้" ซึ่งมีหลักฐานปรากฏในพงศาวดารโบราณและบันทึกของนักเดินทางย้อนไปได้ไกลถึงปี ค.ศ. 450 หรือเมื่อกว่า 1,500 ปีที่แล้ว ซึ่งเป็นยุคที่อารยธรรมทวารวดีกำลังรุ่งเรือง

ความสำคัญของลพบุรีกลับมาโดดเด่นอีกครั้งในสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช (ค.ศ. 1656–1688) เมื่อพระองค์ทรงตัดสินพระทัยสถาปนาลพบุรีให้เป็นราชธานีแห่งที่สองรองจากกรุงศรีอยุธยา เพื่อความมั่นคงทางยุทธศาสตร์และการทหาร

ในยุคนี้เองที่ลพบุรีกลายเป็นศูนย์กลางการทูตระดับโลก มีการสร้างพระราชวังขนาดใหญ่เพื่อต้อนรับคณะทูตานุทูตจากต่างแดนถึง 12 ประเทศ รวมถึงคณะทูตจากฝรั่งเศสในรัชสมัยของพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 ที่เดินทางมาเจริญสัมพันธไมตรีและสังเกตการณ์ปรากฏการณ์ทางดาราศาสตร์ร่วมกัน

ดินแดนใต้สุดที่แผ่อิทธิพลเหนือสุโขทัย... ศาสนาพุทธของเรามาจากไหนกันแน่?

มาถึงจังหวัดที่ห้า ซึ่งหากพิจารณาจากหลักฐานทางโบราณคดีแล้ว เมืองนี้มีประวัติศาสตร์ที่ลึกซึ้งและส่งอิทธิพลต่อรากเหง้าความเชื่อของคนไทยในปัจจุบันมากที่สุดเมืองหนึ่ง นั่นคือ "นครศรีธรรมราช" หรือที่ในอดีตเรียกว่า ตามพรลิงค์

นครศรีธรรมราชมีหลักฐานการตั้งถิ่นฐานของชุมชนย้อนกลับไปได้ไกลถึงศตวรรษที่ 5 หรือราวปี ค.ศ. 400–500 ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่อารยธรรมโบราณกำลังเบ่งบานจากการค้าขายทางทะเลระหว่างอินเดียและจีน

เมืองนี้เติบโตขึ้นจากการเป็นเมืองท่าค้าขายที่สำคัญ และกลายเป็นศูนย์กลางการเผยแผ่พระพุทธศาสนาลัทธิลังกาวงศ์ (เถรวาท) ที่สำคัญที่สุดในคาบสมุทรอินโดจีน

สัญลักษณ์ที่โดดเด่นที่สุดของเมืองคือ "พระบรมธาตุเจดีย์" ซึ่งตามหลักฐานเชื่อว่าสร้างขึ้นครั้งแรกราวปี ค.ศ. 757 มีความสูงถึง 77.4 เมตร และเป็นที่ประดิษฐานพระธาตุองค์สำคัญในพระเจดีย์หลักที่ยังคงได้รับความเคารพบูชามาจนถึงปัจจุบัน

แต่มีเรื่องจริงเรื่องหนึ่งเกี่ยวกับบทบาทของเมืองใต้แห่งนี้ที่หลายคนอาจไม่เคยรู้มาก่อน

การที่พ่อขุนรามคำแหงมหาราชทรงนิมนต์พระสงฆ์จากนครศรีธรรมราชขึ้นไปเผยแผ่ธรรมะที่สุโขทัยนั้น เป็นหลักฐานเชิงประจักษ์ว่าอิทธิพลทางวัฒนธรรมของคาบสมุทรภาคใต้ยุคโบราณได้หล่อหลอมจิตวิญญาณและความเชื่อของคนไทยมาอย่างยาวนานและลึกซึ้งเพียงใด

แหล่งอ้างอิง

กรมศิลปากร. ทะเบียนโบราณสถานในเขตอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย. กระทรวงวัฒนธรรม, 2566.

UNESCO World Heritage Centre. "Historic Town of Sukhothai and Associated Historic Towns." whc.unesco.org.

ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (SAC). ฐานข้อมูลแหล่งโบราณคดีในประเทศไทย. sac.or.th.

สุจิตต์ วงษ์เทศ. ลพบุรี มาจากไหน?. มติชน, 2547.

Wyatt, David K. Thailand: A Short History. Yale University Press, 2003.

กรมศิลปากร. พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม). กระทรวงวัฒนธรรม.